حماسه تاج الملوک چگینی در قزوین

 

ایلات لر و لکی که امروزه در قزوین و اطراف آن ساکن  نقش تعیین کننده ای مخصوصا در دوران قاجار در تاریخ قزوین داشته اند. د
یکی از برجسته ترین فرازهای تاریخی این اقوام که در دوران مشروطه در قزوین خلق شده است حماسه ایست که  توسط شیر زنی از ایل چگینی به نام تاج الملوک چگینی بوجود آمده است که در زیر شرح مفصل آن آمده است:

تاج الملوک چگینی :
  یکی از مناطقی که در ایام مشروطه  نقش تعیین کننده ای در تاریخ کشور ایفا کرد قزوین بود این شهر در مسیر حرکت مشروطه خواهان گیلانی به سرکردگی محمد ولی خان سپهسالار قرار داشت این آزادیخواهان که نقشه فتح تهران را داشتند برای این مهم به ناچار می بایستی ابتدا قزوین را فتح می نمودند .
  مشروطه خواهان گیلان در اردیبهشت سال1288هجری شمسی پس از درگیری هایی که طول مسیر قزوین رشت با ماموران دولتی و هواداران محمد علیشاه داشتند ،قزوین را تصرف کردند، دراین ایام در  شهر قزوین اتفاقاتی رخ داد که  ایلات لر و لک قزوین در آن تاثیر بسزایی داشتند . از این افراد می توان به حاجی خان سالارحشمت غیاثوند(غیاث نظام) رئیس ایل غیاثوند و-ناصرخان و قدرت اله خان غیاثوند -فرزندان غیاث نظام و تاج الملوک چگینی -همسر غیاث نظام - وهمچنین مسیح خان کاکاوند، سرکرده ایل کاکاوند اشاره نمود  .
در بین این افراد تعدادی هوادار مشروطه و تعدادی هم هوادار محمد علیشاه بودند  .  و جالبتر اینکه این دو گروه بر عقیده خود تا آخر ماندند.
ناصر خان غیاثوند که از طرف پدر و بنا به در خواست محمد علیشاه همراه با تعدادی از نیروهای تحت امر خود برای مقابله با مشروطه خواهان در روستای یوز باش چای (یکی از روستاهای مسیر قزوین-رشت) مستقر شده بود در جریان نبردی توسط یفرم خان ارمنی و دیو سالار کشته شد.
  غیاث نظام هم پس از فتح قزوین به خاطر هواداری از محمد علیشاه توسط کمیته ستار تیر باران شد.
  مسیح خان کاکاوند هم تا آخرین گلوله با مشروطه خواهان جنگید وبا شلیک آخرین گلوله به اسارت در آمد
  همسر غیاث نظام یعنی تاج الملوک چگینی و قدرت اله خان غیاثوند هم به مشروطه خواهان پیوستند و  در این بین تاج الملوک چگینی که دختر یکی از خوانین چگینی به نام محمد خان چگینی بوده است . حماسه ای خلق کرد که تا همیشه در تاریخ سرزمین قزوین ماندگار شد.

 در زیر گذری بر سرگذشت تاج الملوک چگینی این زن حماسی داریم:
  غیاث نظام که از هواداران جدی سلطنت بود و پس از بمباران مجلس خدمات شایانی برای محمد علی شاه انجام داده بود مورد توجه خاص دربار قاجار بود که همین موضوع باعث شد تا در روز 7 خرداد 1288 شمسی توسط مشروطه خواهان اعدام شود، پس از قتل غیاث نظام ، اسکینف- کنسول روس  در قزوین- پرچم روسیه را همراه با تامین نامه ای به خانه ی غیاث نظام برده و به همسر وی می گوید: " چون امکان دارد از سوی مجاهدان ضررها و زیانهای دیگر به شما وارد شود لذا پرچم کشورم را برای شما آوردم تا بر سر در خانه خود نصب کنید و در پناه دولت امپراطوری روسیه از هر گونه تعرض مصون باشید "همسر غیاث نظام(تاج الملوک چگینی) که خود دختر یکی از بزرگان ایل و زنی آزاده و شجاع بود پیشنهاد کنسول روسیه را رد کرد و به وی می گوید:
  " من حتی اگر بدانم تمام فرزندانم کشته میشوند تحت حمایت یک دولت بیگانه قرار نمیگیرم و پرچم هیچ کشوری غیر از ایران را بر سردر خانه ام نصب نخواهم کرد "

در تلگرافی که از قزوین به انجمن ایلاتی گیلان مخابره شده بود جریان مراجعه کنسول روس به خانه غیاث نظام تشریح گردیده است و نیز در یادداشتهای یپرم به حضور دو تن از فرزندان سالار حشمت غیاث نظام اشاره شده است . یکی از فرزندان غیاث نظام موسوم به قدرت الله خان خطاب به کنسول میگوید " نصب پرچم روس و قرار گرفتن تحت حمایت این دولت برای خانواده ما موجب ننگ و بد نامی است . اگر مجاهدین تمام افرا د خانواده ما را اعدام کنند بهتر از آن است که پرچم یک دولت بیگانه برفراز خانه ما نصب گردد ."
نباید فراموش کرد که در آن زمان نصب پرچم روس و انگلیس بر بام خانه بسیاری از رجال کشور متداول بود . دولتمردان ، منتفذین ، مالکین بزرگ ، بازرگانان سر شناس ، و حتی برخی از روحانیون درباری انتصاب به یکی از دو ابرقدرت زمان یعنی روس و انگلیس را افتخار بزرگی دانسته و به آن مباهات میکردند .آنها با نصب پرچم روس و انگلیس بر بام خانه خود وابستگی به بیگانه را با رضایت خاطر به عموم اعلام نموده و خود را در پناه اجنبی از هر گونه بلا و و مصیبت و تعرضی مصون میداشتند . این افراد به منظور جلب موافقت مقامات روس و انگلیس با تقاضای تحت الحمایگی به هر گونه زبونی و پستی تن در میدادند و با تمهید مقدمات بسیار و تثبت به افراد وابسته به سفارتخانه ها افتخار تحت الحمایه بودن را برای خود کسب میکردند در چنین شرایطی  تاج ملوک چگینی همسر غیاث نظام با آنکه همسر و یک فرزندش به دست مجاهدان کشته شده بودند و خود و سایر فرزندانش در خطر مرگ و نابودی قرار داشتند از نصب پرچم یک کشور بیگانه بر فراز خانه امتناع کرده  است.
در همین جلسه کنسول روس خطاب به قدرت الله خان اظهار داشتته است:" از پطرزبورگ شمشیری دریافت داشته ام که میبایستی به حضورتان تقدیم میکردم حال که او در گذشته است اجازه میخواهم آن را به خانواده غیاث نظام تقدیم دارم "پسر غیاث نظام در قبال گفته های کنسول با کمال بی اعتنایی گفته : "شاید پدرم به دولت روسیه خدمتی کرده است که برایش شمشیر فرستاد ه اند اما پس از وی این موضوع برای ما فاقد اهمیت است "
خاندان غیاث نظام مخصو صا همسر او با چنین رفتاری که نشانه بزرگواری و شهامت و علو طبع و شخصیت والای آنها بوده نام خودرا برای همیشه در تاریخ مشروطیت ایران به ثبت رسانیده و جاویدان ساخته است وقتی خبر واقعه در شهر قزوین انتشار یافت شگفتی و اعجاب همگان را برانگیخت و دوست ودشمن را وادار به تمجید و تحسین نمود آنچنانکه در کمتر از یک ساعت موج جمعیت به سوی خانه غیاث نظام روان گردید.
  کمیته انقلابی ستار رشت از اعدام غیاث نظام سخت پشیمان شد و بی درنگ یپرم خان را مامور دلجویی از خانواده وی کرد و مراتب تاسف و سپاسگذاری کمیته ستار توسط یپرم به آن زن دلیر و غیرتمند اعلام شد .
  سپس جنازه غیاث نظام را که هنوز بر روی خاک بود با شکوه و جلال بسیار تشبیع کرده و به خاک سپردند در مراسم تشبیع موزیک آهنگهای عزا مینواخت . روز بعدهم مجلس تذکرو با شکوهی از سوی کمیته ستار ترتیب داده شد .
انجمن ایالتی گیلان پس از اطلاع از جریان این واقعه و دریافت گزارش از سران و مجاهدین تلگراف تسلیت و تشکری به قدرت الله خان فرزند غیاث نظام مخابره کرد .
متن این تلگراف که در ماخذ معتبر مربوط به انقلاب مشروطیت از جمله تاریخ بیداری ایرانیان به ثبت رسیده از این قرار است:
" جناب قدرت الله خان دام اقباله و مادر غیور محترم ایشان و سایر ورثه مرحوم سالار حشمت . امروز به توسط تلگراف خبر قتل سالار حشمت و حرکت غیورانه و مردانه شماها نسبت به عدم مداخله اغیار به انجمن ایلاتی رسید . اولا انجمن ایالتی از این اتفاق اظهار تاسف و با ورثه عموما اظهار همدردی می نماید ثانیا از این حرکت مردانه و غیورانه عیال محترمه او که با این حرکت سمت خواهری به عموم وطن پرستان دارد و سایر ورثه که عموما برادر و خواهر هستید تمجید و تحسین نموده و تصدیق میکنیم که آن شیر زن و آن جوانمرد پسر او قابل و شایسته ی دارایی اول درجه وطن پرستی و مردانگی هستند .انجمن ایلاتی مخصوصا از این اقدام جوانمردانه اظهار تشکر نموده از عموم وطن پرستان و مجاهدین غیور خواهش مینماید قدر این مقام بلند و همت ارجمند را منظور داشته با مهربانی و محبت فوق العاده این اتفاق ناگوار را از یاد آنها محو نمایند"
  پس از این واقعه که انعکاس وسیعی در کشور داشت گروهی از تحت الحمایگان روس و انگلیس در قزوین و سایر نقاط پرچم بیگانه را از فراز خانه های خود به زیر کشیدند و خاندان غیاث نظام مورد تکریم و احترام قرار گرفت و نا م نامی بلند آوازه تاج الملوک چگینی همسر سالارحشمت برای همیشه در تاریخ مشروطیت ایران به ثبت رسید.
شایان ذکر است که این شیر زن حماسی در 1345 هجری قمری به دیار باقی شتافت و در گورستان عمومی شهر قزوین به خاک سپرده شد.

منبع: چگنی ها